Wat is agroforestry?

Agroforestry betekent letterlijk: landbouw mét bomen. In plaats van bomen te verwijderen om ruimte te maken voor gewassen, worden ze juist onderdeel van het landbouwsysteem. De juiste boom op de juiste plek kan de bodem verrijken, schaduw bieden, water vasthouden en extra producten opleveren, zoals fruit, noten, hout of veevoer.

Er zijn verschillende vormen van agroforestry:

Bomen tussen akkergewassen, bijvoorbeeld stikstofbindende bomen tussen maïsvelden die de bodem vruchtbaarder maken.

Schaduwbomen in koffie- of cacaoplantages, waardoor gewassen beter beschermd zijn tegen hitte en droogte.

Bomen in weilanden, waar ze schaduw geven aan vee en tegelijkertijd bladeren of peulen leveren als aanvullend voer.

In Nederland is agro-forestry het meest bekend door het concept voedselbossen waar fruitbomen, groenten, kruiden en andere gewassen samen groeien.

Praktijkvoorbeelden uit Afrika

In Malawi planten boeren de Msangu-boom in hun maïsvelden. Deze boom verliest zijn bladeren precies aan het begin van het regenseizoen. De bladeren verteren tot natuurlijke mest, waardoor de maïsoogst toeneemt zonder extra kunstmest.

In Kenia gebruiken kleinschalige melkveehouders bomen zoals Calliandra en Leucaena als eiwitrijk veevoer. Het is een alternatief voor krachtvoer en leidt tot een hogere melkproductie en gezondere koeien.

Ook in de Sahel, onder andere in Niger, worden bomen beschermd die spontaan uit oude wortels terug groeien. Dit staat bekend als Farmer-Managed Natural Regeneration (FMNR). In plaats van nieuwe bomen te planten—die in droge klimaten vaak snel sterven—beschermen en verzorgen boeren de jonge scheuten die spontaan opkomen uit het ondergrondse wortelstelsel van oude, gekapte bomen. Deze eenvoudige aanpak heeft grote gebieden weer vruchtbaar gemaakt en boeren geholpen om beter bestand te zijn tegen droogte.

Goed voor mens én milieu

Agroforestry levert veel voordelen op. Bomen geven schaduw wat de verdamping van water uit de bodem en gewassen tegengaat en de extreme hitte tempert. Bomen beschermen de bodem tegen erosie, verbeteren de bodemvruchtbaarheid en zorgen ervoor dat regenwater beter wordt vastgehouden. Ze bieden bovendien leefgebied aan vogels, insecten en andere nuttige dieren die bijdragen aan een gezond landbouwsysteem.

Daarnaast slaan bomen koolstof op en helpen ze zo de uitstoot van broeikasgassen te verminderen, ook doordat er niet geploegd wordt. Tegelijkertijd maken ze landbouwbedrijven weerbaarder tegen extreem weer, zoals langdurige droogte of hevige regenval.

Ook sociaal-economisch biedt agroforestry kansen. Boeren zijn minder afhankelijk van één gewas en kunnen extra inkomsten verdienen met fruit, honing, hout, noten of medicinale planten. Dat zorgt voor meer inkomenszekerheid en een gevarieerder dieet voor gezinnen.

Maar er zijn ook uitdagingen

Het kost tijd voordat bomen groot genoeg zijn om opbrengsten te leveren. Boeren moeten dus bereid zijn om voor de langere termijn te investeren.

Daarnaast vraagt agroforestry om kennis. Niet elke boom past bij elk gewas, en een verkeerde combinatie kan leiden tot concurrentie om licht of water. Ook zijn goede boomzaailingen niet altijd beschikbaar en sluiten landbouwbeleid en financiering nog lang niet overal aan bij deze vorm van landbouw.

Een investering in de toekomst

Voor miljoenen kleine boeren in Afrika kan agroforestry echter een belangrijke bijdrage leveren aan een duurzamer en veerkrachtiger landbouwsysteem. Door bomen slim te combineren met voedselproductie ontstaat een landschap dat niet alleen meer oplevert, maar ook beter bestand is tegen klimaatverandering en tegelijkertijd natuur en biodiversiteit versterkt.

Agroforestry laat zien dat landbouw en natuur geen tegenpolen hoeven te zijn. Sterker nog: juist door ze samen te brengen, ontstaat een systeem dat goed is voor de boer, de samenleving én de volgende generatie.